Aktualizacja grudzień 2025 roku. Prace konserwatorskie przy ambonie oraz przy emporze chórowej i elementach szafy organowej. Dokumentacja zdjęciowa
aktualnosci

Aktualizacja grudzień 2025 roku. Prace konserwatorskie przy ambonie oraz przy emporze chórowej i elementach szafy organowej. Dokumentacja zdjęciowa

Aktualizacja Grudzień 2025 roku. Prace konserwatorskie przy ambonie

Dzięki dotacji z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego w ramach konkursu „Ochrona Zabytków Małopolski 2025” rozpoczęliśmy prace konserwatorskie przy ambonie z kościoła pw. Św. Mikołaja w Białym Kościele. Tegoroczny zakres stanowiła konserwacja techniczna dolnej części obiektu: kosza, balustrady i schodów. Porównywalnie do innych elementów wyposażenia wnętrza kościoła analiza stanu zachowania obiektu wykazała niezwykle wysoki stopień zniszczenia drewna, będący skutkiem działalności zarówno drewnojadów, jak i wilgoci oraz grzybów atakujących drewno. Podobnie do innych obiektów w kościele cała struktura ambony była trzykrotnie bardzo grubo przemalowana. Szczególnie widoczna przed konserwacją ostatnia biała warstwa przemalowań: gruba, twarda, kredowo-olejna (bądź pokostowa), zupełnie uniemożliwiła „oddychanie” drewna i wpłynęła destrukcyjnie na obiekt. W ramach konserwacji należało powrócić do pierwotnej estetyki obiektu i odkryć oryginalne warstwy malarskie spod przemalowań i szeroko zalegających kitów. Po przeprowadzonych próbach do usunięcia przemalowań zastosowano metodę mechaniczną (używając dłut, skalpeli, noży szewskich) oraz chemiczną (okłady z pasty Deck 1000), jednak nie były one wystarczające. Aby zdjąć przemalowania z pasty imitującej złoto i szlagmetalu z bogato rzeźbionych listew i profili zdobiących ambonę oraz w celu jej doczyszczenia zastosowano ablację laserową (mówiąc kolokwialnie: użyto lasera). Cały proces odsłaniania polichromii był bardzo żmudny i długotrwały, jednak dzięki zastosowaniu różnych metod udało się odsłonić większość oryginalnej warstwy malarskiej autorstwa Pawła Turbasa. Widoczna obecnie w kościele czarna, satynowo połyskująca warstwa malarska to najprawdopodobniej bardzo szlachetna laka europejska. Oryginalnie jedynie bogato rzeźbione elementy snycerskie były złocone i srebrzone, większość zaś struktury ambony była czarna, co nadawało jej wyjątkowo elegancki charakter. Po usunięciu z przemalowań i oczyszczeniu zarówno zewnętrznej jak i wewnętrznej powierzchni ambony (w tym schodów i wnętrza kosza) należało poddać bardzo zniszczone drewno obiektu dogłębnej impregnacji. Po analizie możliwych rozwiązań postanowiono zastosować Plexigum PQ 611 (impregnat sprawdzony m.in. przy konserwacji Ołtarza Wita Stwosza) w niskoprocentowych roztworach, tak aby wniknął jak najgłębiej w strukturę drewna, wzmacniając ją gruntownie. Zabieg impregnacji stanowił ostatni etap tegorocznych prac.

W przyszłym roku, w miarę dostępnych środków planujemy kontynuować dalszą konserwację ambony.

Aktualizacja kwiecień 2025 roku. Prace konserwatorskie przy emporze chórowej i elementach szafy organowej. Poniżej dokumentacja zdjęciowa 

Za nami kolejne etapy prac konserwatorskich w świątyni mających na celu zabezpieczenie zabytkowej tkanki obiektu i przywrócenie mu pierwotnego wystroju autorstwa Pawła Turbasa.

W ubiegłym roku, po demontażu szafy organowej i instrumentu zdjęto podłogę chóru mocno uszkodzoną przez drewnojady oraz w kilku miejscach zainfekowaną mikrobiologicznie (widoczne było zaczernienie drewna zwłaszcza na styku ze ścianą północną kościoła). Pozostawiono odkrytą konstrukcję chóru do wysuszenia, a następnie rozpoczęto kilkuetapowe czyszczenie drewna: zarówno belek chóru i legarów, jak i odsłoniętego odwrocia podniebia chóru, zwracając baczną uwagę na szczeliny między deskami, z założenia autora (Pawła Turbasa) widoczne od strony podniebia. Z chóru wyniesiono kilkanaście worków brudu usuniętego szpachlami i odkurzaczem, następnie drewno myto środkami powierzchniowo czynnymi i śliną syntetyczną, acetonem, stopując proces benzyną niskoaromatyczną. W trakcie prac znaleziono gazety pozostawione w strukturze chóru przez naszych poprzedników, stanowiące swoistą kapsułę czasu (niestety, nieznana osoba zabrała te pamiątki z chóru i dotąd nie zwróciła).

Po porządnym wyschnięciu drewna przeprowadzono jego impregnację strukturalną, stosując Paraloid B-72 w dowanolu z dodatkiem permetryny jako środka owadobójczego. Po utwardzeniu  drewna i odparowaniu impregnatu, wykonano na chórze nową podłogę z desek modrzewiowych montowanych na pióro-wpust (co zapobiegnie nadmiernemu przedostawaniu się brudu do wnętrza struktury empory chórowej). Przy ścianach pozostawiono szczeliny zapewniające cyrkulację powietrza i zapobiegające ponownemu rozwojowi mikroorganizmów w drewnie. Deski kilkukrotnie naprzemiennie szlifowano i lakierowano lakierem o podwyższonej wytrzymałości . Warto zauważyć, że widoczna obecnie na chórze nowa modrzewiowa podłoga będzie docelowo zupełnie niewidoczna, skryta pod podestem mieszczącym strukturę łączącą wszystkie części instrumentu organowego.

Równocześnie z opisanymi powyżej pracami zdemontowana szafa organowa przewieziona została do pracowni konserwatorskiej i poddana pełnej konserwacji techniczno-estetycznej. Podobnie jak inne elementy chóru, konserwowana szafa (mimo iż wykonana w XX w. przez pracownię p. Siedlara) charakteryzowała się niezwykle wysokim stopniem zniszczenia drewna, będącym skutkiem żerowania drewnojadów, jak i działania wilgoci oraz grzybów atakujących celulozę. W pierwszej kolejności usunęliśmy z jej powierzchni brud i kurz, a następnie zdjęliśmy z niej w całości grube białe przemalowanie z dodatkiem kredy oraz zaprawę, gips (?) zalegające grubą warstwą na drewnie. Stan drewna okazał się wtedy zatrważający i wszystkie elementy szafy należało poddać dogłębnej impregnacji, głównie wprowadzając impregnat w drewno przez zanurzenie w nim lub przez powlekanie, ewentualnie stosując kontrolowaną metodą kroplową, hydrostatyczną. Podobnie jak na emporze zastosowano Rexil lub Paraloid B-72 w dowanolu z dodatkiem permetryny jako środka owadobójczego.

Po odparowaniu impregnatu sklejono pęknięcia i uzupełniano ubytki drewna kitami drewnopodobnymi, ciągle na nowo odnajdując kolejne dziurki i kanały po żerowaniu drewnojadów. Następnie wykonano polichromie i złocenia poszczególnych elementów szafy ściśle wzorując się na szafie autorstwa Pawła Turbasa, konserwowanej w 2023 r. Całość polichromii zabezpieczono werniksem odpornym na starzenie i UV. Na koniec szafa została zamontowana w kościele na tymczasowych łączeniach, które zostaną wymienione przez pana organmistrza w trakcie montażu w niej instrumentu organowego.

Równocześnie z pracami przy szafie została przeprowadzona również pełna konserwacja techniczno-estetyczna części podniebia i dwóch słupów wraz ze snycerskimi elementami dekoracyjnymi empory chóru muzycznego kościoła pw. św. Mikołaja w Białym Kościele. Na gzymsie oraz słupach odsłonięto spod trzech warstw przemalowań pierwotną polichromię Pawła Turbasa w postaci ciemnego, drobnego mazerunku na czerwonym podmalowaniu, wykonanego bezpośrednio na drewnie. Na podniebiu odkryto jasną, szarooliwkową malaturę z niedbałą marmoryzacją, zaś na elementach snycerskich zawieszonych pod chórem błękitno-bordową, analogiczną do polichromii znalezionej w ubiegłym roku na szafie organowej.

Podstawowym problem konserwacji empory było  usuwanie przemalowań z obiektu w sposób nieniszczący oryginalnej polichromii. Przeprowadzono próby wykonania tego zabiegu za pomocą lasera, niestety niewystarczająco skuteczne. Dlatego całość przemalowań usunięto na podniebiu bardzo ostrymi dłutami, a w miejscach występowania ciemnego żywicznego fladrunku posiłkując się dodatkową lampą na podczerwień i opalarką o zmiennej, regulowanej precyzyjnie temperaturze. W trakcie prac użyto lampy IR również dla zlikwidowania potencjalnie aktywnych szkodników drewna oraz zabezpieczono przeciwko ksylofagom i zaimpregnowano zniszczone drewno gzymsu, słupów, elementów snycerskich oraz odwrocia podniebia chóru, a także uzupełniono kitami drewnopodobnymi i zrekonstruowano ubytki drewna.

Odsłoniętą polichromię w całości zachowano, poddano konserwacji i wyretuszowano naśladowczo, warstwowo, tzn. uzupełniając najpierw czerwony podkład, a następnie ciemny, drobnymi kreseczkami wykonany fladrunek. Całość polichromii kilkukrotnie zabezpieczono werniksem odpornym na starzenie. Mimo, iż na powierzchni empory pierwotnie nie występowały żadne złocenia, w porozumieniu z Urzędem Konserwatorskim wykonano złocenia płatkowe kilku jej elementów .

W międzyczasie wykonano również konserwację snycerskich elementów zawieszonych pod chórem, które okazały się być wykonane z bardzo złej jakości drewna świerkowego. Po usunięciu zarówno z ich lica jak i odwrocia wtórnych warstw malarskich i kitów oraz przeprowadzeniu ich pełnej konserwacji technicznej (impregnacji, klejenia pęknięć, uzupełnień ubytków drewna oraz zapraw), wykonano na nich w całości nowe złocenia (ze względu na bardzo szczątkowo zachowane złocenia pierwotne) w technice pulmentowej, z rozróżnieniem na partie polerowane i matowe. Odkryte fragmenty polichromowane, ściśle korespondujące z kolorystyką szaf organowych wyretuszowano, również warstwowo, naśladowczo do oryginału. Elementy te zostaną zawieszone pod chórem dopiero na koniec realizacji całości projektu, tak aby nie uległy zabrudzeniu i przypadkowemu zniszczeniu.

Dokumentacja zdjęciowa 

 

Aktualizacja  lipiec 2024 roku. Prace konserwatorskie przy emporze chórowej i elementach szafy organowej. Poniżej dokumentacja zdjęciowa 

W 2024 roku kontynuujemy prace konserwatorskie przy prospekcie organowym i emporze chórowej z kościoła pw. Św. Mikołaja w Białym Kościele, które potrwają do końca 2025 r. Zdemontowaliśmy już wszystkie rzeźbione elementy złocone i polichromowane ze słupów i spod gzymsu empory, które obecnie poddawanie są konserwacji technicznej w pracowni konserwatorskiej. Równocześnie trwa konserwacja pozostałych części lewej szafy organowej wraz instrumentem.Wszystkie poddawane obecnie konserwacji elementy chóru charakteryzują się niezwykle wysokim stopniem zniszczenia drewna, będącym skutkiem żerowania drewnojadów, jak i działania wilgoci oraz grzybów atakujących celulozę. W pierwszej kolejności usunęliśmy z ich powierzchni elementów brud i kurz, a następnie zdjęliśmy z ich odwroci białe przemalowanie oraz zaprawę, gips (?) zalegające grubą warstwą na drewnie. Stan drewna okazał się wtedy zatrważający i wszystkie zdemontowane elementy chóru należało poddać dogłębnej impregnacji, głównie wprowadzając impregnat kontrolowaną metodą kroplową, hydrostatyczną. Podobnie jak w roku ubiegłym zastosowano sprowadzony z Włoch nowoczesny impregnat do konserwacji zabytków: Rexil, o niskiej lepkości i bardzo wysokim stopniu penetracji, impregnujący drewno na poziomie komórkowym, którego rozpuszczalnik stanowi benzyna lakowa obojętna dla polichromii, dodawszy do niego kompadybilny preparat przeciwko drewnojadom: Per‑xil, w proporcjach 4:1.Podobnie jak cała struktura konserwowanej w ubiegłym roku szafy organowej, pierwotnie błękitno‑bordowa, empora była przemalowana. W niewiadomym czasie, zyskała kolor ciemnooliwkowozielony z elementami pokrytymi szlagmetalem udającym złoto. W drugiej połowie XX wieku szafę wraz z całą strukturą chóru, przemalowano na biało grubą farbą olejną z kredą, a część ich elementów pokryto szlagmetalem lub pastą woskową z opiłkami brązu, imitującą złoto. W ramach konserwacji powracamy do pierwotnej estetyki obiektu i odkrywamy oryginalne warstwy malarskie spod przemalowań. Ogromną trudność w tym procesie stanowi fakt, że zarówno pierwotna warstwa, jak i ostatnie białe przemalowanie mają podobne spoiwo, co powoduje, że każdy rozpuszczalnik usuwający przemalowania pozostawiony na zbyt długi czas na obiekcie, narusza również warstwę oryginalną. Równocześnie, usunięcie oliwkowej i imitującej drewno warstwy przemalowania wymaga użycia zupełnie innych rozpuszczalników w postaci kompresów, a następnie mechanicznego usunięcia skalpelem bądź nożem szewskim. Proces ten jest bardzo żmudny i długotrwały. Obecnie drewno odparowywuje rozpuszczalnik impregnatu, a my doczyszczamy oryginalne warstwy malarskie z resztek przemalowań. Usuwanie przemalowań z elementów chóru jest tak trudne i pracochłonne, że w tym tygodniu przeprowadzimy próby ich usunięcia (zwłaszcza oliwkowozielonej warstwy malarskiej) za pomocą lasera. Mamy nadzieję, że wypadną pomyślnie. W międzyczasie, po częściowym podeschnięciu poszczególnych elementów szafy i empory chórowej, sklejono ich pęknięcia i uzupełniono w nich ubytki drewna, dorabiając też zniszczone fragmenty. W najbliższych tygodniach planujemy rozebrać pozostałą w kościele szafę organową i poddać ją wraz z instrumentem całościowej konserwacji.

 Dokumentacja zdjęciowa 

Aktualizacja 20 maj 2024 roku.

W ramach projektu Polski Ład dla Zabytków rozpoczynamy następny etap prac związanych z naprawą i renowacją organów parafialnych. Pracę będą obejmować chór parafialny i drugą cześć instrumentu. Termin rozpoczęcia prac przewidziany jest na drugą połowę czerwca. Trwają prace związane z naprawą instrumentu, naprawą i konserwacją szafy organowej którą zdemontowaliśmy ostatnio. Prace konserwatorskie prowadzone są w oparciu o dotacje Polski Ład dla Zabytków. Dotacja zawiera wkład własny parafii. Ostatnia składka inwestycyjna wyniosła 5260 zł. Wszystkim którzy włączaj się  w nasze wspólne dzieło składam serdeczne podziękowania i modlitwę wdzięczności. Ks. Proboszcz Jan Nowak

Aktualizacja 18 kwietnia 2024 roku.

Dokument. Kliknij w link Wybór najkorzystniejszej oferty

Dokument. Kliknij w link Informacja z otwarcia ofert

ZAPYTANIE OFERTOWE

Kompleksowe prace konserwatorskie instrumentu muzycznego oraz dwóch szaf organowych w kościele św. Mikołaja w Białym Kościele

I. Zamawiający:

Parafia Rzymskokatolicka pw. Św. Mikołaja w Białym Kościele Plac Św. Mikołaja 2

32-089 Biały Kościół, NIP: 9441926725, REGON: 040097095

e-mail: swmikolaj.parafia@gmail.com

II. Miejsce i termin składania ofert:

Ofertę wraz z wymaganymi załącznikami należy przesłać w formie elektronicznej, tj. scan oferty podpisanej przez Wykonawcą lub osobę uprawnioną do reprezentowania Wykonawcy na adres: swmikolaj.parafia@gmail.com.

W tytule wiadomości należy wpisać: „Zapytanie ofertowe – Kompleksowe prace konserwatorskie instrumentu muzycznego oraz dwóch szaf organowych w kościele św. Mikołaja w Białym Kościele”.

Ofertę należy złożyć do dnia 15.04.2024 r. do godz. 15:00.

Załączniki:

Podobne produkty